Con đường nào cho Li Băng giữa cuộc chiến Iran?

Tình thế của chính phủ Li Băng

Thỏa thuận trên bao gồm việc thí điểm mà trong đó binh sĩ Li Băng kiểm soát một số khu vực nhỏ hiện đang do quân đội Israel kiểm soát, và bao gồm một quá trình nhằm giải giáp lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Hezbollah đã bác bỏ thỏa thuận. Điều này đồng nghĩa với việc tình hình Li Băng có thể tiếp tục bất ổn khi Hezbollah vẫn là lực lượng quân sự kiểm soát mạnh mẽ tại nước này.

Thực tế, cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đã kéo Li Băng vào vòng xoáy thảm họa. Với lý do triệt hạ lực lượng Hezbollah, quân đội Israel mở rộng việc kiểm soát các khu vực ở Li Băng.

Ông Paul Salem, chuyên gia về vấn đề Trung Đông tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá đối với Li Băng, 3 mục tiêu chiến lược nổi bật khi đàm phán lệnh ngừng bắn: đảm bảo Israel rút khỏi lãnh thổ Li Băng, tăng cường quyền lực và năng lực của nhà nước Li Băng, và kiểm soát thậm chí giải giáp lực lượng Hezbollah để hướng tới lực lượng quân sự thống nhất nằm dưới chính quyền.

Nhưng cuộc chiến Iran đã đẩy Li Băng ra xa hơn khỏi cả 3 mục tiêu khi Israel mở rộng vùng chiếm đóng, Hezbollah đẩy mạnh hoạt động quân sự, trong khi nhà nước ngày càng mất ảnh hưởng. Thực tế này đi kèm với sự thiệt hại về nhân mạng lẫn kinh tế xã hội khi người dân di tản để tị nạn, nhiều khu vực bị phá hủy khiến cho kinh tế vốn khó khăn càng trở nên khó khăn hơn.

Các nước láng giềng bao gồm Syria, các quốc gia Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ cũng như Mỹ và châu Âu… đều có lợi ích nếu nhà nước Li Băng thực sự nắm quyền kiểm soát trên toàn lãnh thổ, không bị nước ngoài chiếm đóng và không còn sự tồn tại của các tác nhân vũ trang phi nhà nước. Tuy nhiên, sự tồn tại của lực lượng quân sự Hezbollah lại hỗ trợ cho việc Iran duy trì ảnh hưởng ở khu vực.

Đối mặt nhiều thách thức

Chuyên gia Salem cho rằng những gì đang diễn ra khiến cho con đường dẫn hướng tới hòa bình cho Li Băng vẫn đầy thách thức.

Thứ nhất, Li Băng không chỉ đối mặt với các cuộc đụng độ đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah, mà còn phải đối mặt với thực tế về sự hiện diện quân sự đáng kể của Israel ở một số khu vực miền nam Li Băng. Israel đã chỉ ra rằng họ sẵn sàng tôn trọng một lệnh ngừng bắn nếu Hezbollah làm điều tương tự, nhưng Israel cũng đã nói rõ không có ý định rút khỏi lãnh thổ Li Băng nếu nhận thấy mối đe dọa từ Hezbollah vẫn tồn tại.

Thứ hai, trong khi có thể sẵn sàng đình chỉ các cuộc tấn công trên đất Israel, lực lượng Hezbollah vẫn khẳng định các hành động quân sự chống lại lực lượng Israel bên trong lãnh thổ Li Băng như một phần của nhiệm vụ kháng chiến của mình. Điều này tạo ra một nguồn bất ổn ngay cả trong giai đoạn xung đột giảm đi.

Thứ ba, nhiều lần ủng hộ các thỏa thuận ngừng bắn ở Li Băng nhưng Mỹ đồng thời chấp nhận cái gọi là quyền của Israel trong việc tấn công các mục tiêu mà Tel Aviv cho là mối đe dọa sắp xảy ra. Sự mơ hồ này đã làm suy yếu các lệnh ngừng bắn trước đây và cũng có thể làm suy yếu các lệnh ngừng bắn trong tương lai.

Con đường khả dĩ

Như vậy, con đường hòa bình cho Li Băng không có nền tảng trung gian ổn định.

Con đường khả thi nhất đòi hỏi phải giải quyết cùng lúc việc chiếm đóng của Israel lẫn thách thức của Hezbollah đối với quyền lực nhà nước Li Băng. Vì thế, chuyên gia Salem cho rằng thỏa thuận giữa Li Băng và Israel nên hướng đến việc Tel Aviv rút quân tại Li Băng theo từng giai đoạn. Song song, lực lượng vũ trang của chính quyền Li Băng, với sự hỗ trợ của Mỹ và các nước, cần được trao quyền để đảm nhận toàn bộ trách nhiệm về an ninh ở phía nam Li Băng nhằm đảm bảo Hezbollah không trú đóng hay hoạt động tại khu vực này, tạo điều kiện cho Israel rút lui hoàn toàn.

Kèm theo đó, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran thì vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Li Băng phải nhất quán. Việc Israel rút quân nên đi kèm với việc rút nhân viên và cơ sở hạ tầng của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khỏi Li Băng, cũng như một quá trình đáng tin cậy để quyền lực quân sự chỉ được thực thi bởi Nhà nước Li Băng.

Để đạt được mục tiêu đề ra, một số quốc gia có ảnh hưởng trong khu vực như Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Ai Cập, Pakistan… cần tham gia quá trình vừa nêu với tư cách là bên hòa giải, hỗ trợ.