Tìm cách khơi thông dòng chảy văn hóa đọc

Văn hóa đọc phải được thực hiện một cách cụ thể thông qua hình thành tiết đọc sách, trở thành một môn tự chọn tại các trường tiểu học và trung học cơ sở, hình thành thói quen đọc sách ngay từ tuổi học sinh. Từ đó trở thành vấn đề chiến lược hơn, là phát triển tư duy, xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời. Xin ông cho biết thêm về những vấn đề này?

Ông Lê Hoàng: Trong các nhiệm vụ và giải pháp nêu tại Chỉ thị 04 có việc xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng quan trọng cho việc học tập suốt đời, từ đó hình thành xã hội học tập. Tôi rất tâm đắc về việc Ban Bí thư chỉ đạo Đảng ủy Bộ GD-ĐT triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường, từ tiểu học đến trung học cơ sở để hình thành thói quen đọc sách, phát triển tư duy xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời.

Ở đây, cá nhân tôi muốn nhấn mạnh giải pháp hình thành tiết đọc sách trong nhà trường, có thể coi là vô cùng căn cơ. Bởi có một thực tế là trong môi trường gia đình hiện nay, không phải phụ huynh nào cũng có thời gian hoặc đủ nhận thức để đồng hành cùng con trong việc đọc sách. Trường học cần trở thành nơi khơi gợi và duy trì tình yêu đó một cách có hệ thống và bền vững. Nếu trong thời khóa biểu chính khóa, học sinh có tiết đọc sách định kỳ - nơi các em được tự chọn sách theo sở thích, được đọc yên lặng, trao đổi, viết cảm nhận hoặc cùng giáo viên thảo luận nhẹ nhàng - thì trải nghiệm đọc không còn bị bó hẹp bởi chương trình giáo khoa hay các bài tập nặng tính thi cử. Đây là cách giúp trẻ thấy rằng đọc không chỉ để học, mà còn để sống, để hiểu mình và hiểu người khác.

Ông có hiến kế như thế nào về xây dựng tiết đọc sách?

Mục tiêu hình thành tiết đọc sách trong chương trình học chính khóa, một là gieo mầm tình yêu đọc sách ngay từ nhỏ, hình thành cho học sinh thói quen và nhu cầu đọc một cách tự thân, tự nhiên, không bị áp đặt, giúp các em nhận thức được giá trị của việc đọc như một hoạt động nuôi dưỡng tâm hồn, tri thức và sự sáng tạo. Hai là rèn luyện năng lực đọc hiểu - tư duy phản biện - ngôn ngữ. Ba là đảm bảo bình đẳng tiếp cận tri thức. Bốn là góp phần xây dựng năng lực tự học - học tập suốt đời.

Trên cơ sở đó, nên tổ chức tiết đọc sách chính khóa với thời lượng 2 tiết/tuần, mỗi tiết 30 - 45 phút, đưa vào thời khóa biểu chính thức như các môn học khác, đảm bảo tính đều đặn và nghiêm túc. Kết quả học tập từ tiết đọc sách được tính điểm thành phần trong học bạ để tạo động lực cho học sinh và trách nhiệm sư phạm cho giáo viên phụ trách lớp/giáo viên ngữ văn/thủ thư.

Theo ông, "điểm nghẽn" lớn nhất của ngành xuất bản là gì và với tư cách Ủy viên thường vụ Hội Xuất bản VN, ông có kỳ vọng gì về Chỉ thị 04 đang đi vào cuộc sống?

Các số liệu cho thấy nền văn hóa đọc của người VN chúng ta là rất thấp so với sức đọc của một số nước trong khu vực Đông Nam Á nói riêng và châu Á cũng như các nước phát triển nói chung. Bạn đã đạt trình độ đọc trên cả 10 đầu sách/người/năm, trong khi ở VN năm 2025 con số đang dừng lại ở 1,9 đầu sách/người/năm.

Nguyên nhân dẫn đến việc cộng đồng người Việt chưa có được văn hóa đọc tốt như các nước trong khu vực cũng như trên thế giới chính là bởi chúng ta chưa có thói quen đọc sách - một thói quen tích cực được hình thành từ tuổi thơ, lúc trẻ còn ngồi trên ghế nhà trường.

Với Chỉ thị số 04, Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030 sẽ thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa, tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng, hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách. "Hình thành các thiết chế" tức là đưa vào trong hệ thống chính trị thiết chế, không gian văn hóa đọc, giải trí hiện đại, thân thiện, đề cao vai trò thiết yếu của sách trong đời sống xã hội. Chính từ nội dung này, chúng tôi và những đơn vị hoạt động tại Đường sách vô cùng yên tâm, tin rằng sớm có các quy định quy chế cụ thể cho hành lang pháp lý, cơ chế, mô hình vận hành, tạo sự hoạt động ổn định lâu dài cho Đường sách TP.HCM cũng như các Đường sách những địa phương khác, các không gian sách và văn hóa đọc trên cả nước hiện nay.