Rừng thiêng giữa phố: Độc đáo rừng sưa di sản

Nằm ở P.Hương Trà, rừng sưa vàng (giáng hương ấn) hiện là một trong những quần thể cây quý hiếm còn sót lại với quy mô đáng kể. Hàng trăm cây sưa sinh trưởng trong không gian làng cổ, trong đó hơn 50 cây đã trên 100 năm tuổi và 12 cây vượt mốc 200 năm. Đặc biệt, 9 cây trong số này đã được công nhận là Cây Di sản VN.

Những thân sưa cao lớn, có cây đường kính gần 1m, tỏa tán rộng, tạo nên một "mái vòm xanh" che chở cho không gian làng quê. Vào tháng 4 hằng năm, khi hoa sưa nở rộ, cả khu vực như được phủ một lớp vàng rực rỡ, hương thơm nhẹ lan tỏa trong không khí, tạo nên cảnh quan vừa thơ mộng vừa linh thiêng.

Không chỉ dừng lại ở giá trị cảnh quan, rừng sưa còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, cải thiện chất lượng không khí và giữ cân bằng sinh thái. Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng gia tăng, những "lá phổi xanh" như vậy trở nên vô cùng quý giá, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người dân địa phương.

Hiện nay, toàn làng có khoảng 221 hộ dân trồng sưa, phân bố rải rác khắp các tuyến đường và khu dân cư. Sự hiện diện của loài cây này không chỉ là dấu ấn thiên nhiên mà còn là một phần không thể tách rời trong đời sống hằng ngày.

Ông Trần Xuân Quang (một người con của làng Hương Trà) cho hay lịch sử rừng sưa gắn liền với hành trình nam tiến của cư dân Việt từ thế kỷ 16. Khi di cư bằng đường biển vào phương nam, những lưu dân đã mang theo cây sưa như một vật dụng thiết yếu. Với đặc tính dễ sinh trưởng, chỉ cần một đoạn cành cắm xuống đất là có thể bén rễ, cây sưa nhanh chóng thích nghi với điều kiện tự nhiên mới. Khi định cư tại vùng ven sông Tam Kỳ, người dân đã tận dụng chính đặc tính này để gia cố đê điều chống lũ.

Những cành sưa được cắm xuống để giữ đất, qua thời gian đã bén rễ và phát triển thành những cây cổ thụ vững chãi. Theo dòng chảy thời gian, cây sưa dần vượt ra khỏi vai trò sinh thái để trở thành một phần trong đời sống tinh thần của người dân. Dưới tán sưa cổ thụ, nhiều hoạt động tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng được hình thành và duy trì qua nhiều thế hệ.

BẢN SẮC LÀNG QUÊ TRONG LÒNG ĐÔ THỊ

Với người dân Hương Trà, rừng sưa không chỉ là cây cối mà là ký ức, là tài sản tinh thần và cả niềm tự hào. Anh Võ Sỹ Hoạch, một người dân Hương Trà, cho hay cây sưa ở đây quý lắm, không phải chỉ vì giá trị kinh tế mà vì nó gắn với ông bà, với làng xóm. Mỗi gốc cây là một câu chuyện. Chúng tôi lớn lên dưới bóng sưa, nên coi nó như một phần máu thịt. "Nhiều người nói gỗ sưa quý nhưng với dân làng, cái quý nhất là bóng mát, là không khí trong lành và là sự bình yên mà nó mang lại. Nếu mất rừng sưa, làng này sẽ mất đi linh hồn", anh Hoạch chia sẻ.

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhiều giá trị truyền thống đang dần mai một. Tuy nhiên, Hương Trà vẫn giữ được nét bình yên hiếm có. Những hàng sưa cổ thụ không chỉ tạo cảnh quan đặc sắc mà còn như một "bức tường xanh" bảo vệ không gian sống khỏi sự xô bồ của đô thị.

Điều đáng quý là ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ rừng sưa vẫn được duy trì mạnh mẽ. Người dân không chỉ chăm sóc cây mà còn truyền lại cho thế hệ trẻ câu chuyện về nguồn gốc, ý nghĩa của loài cây này. Chính sự gắn bó ấy đã giúp rừng sưa không bị "đô thị hóa" theo nghĩa tiêu cực mà ngược lại, trở thành điểm tựa văn hóa giữa lòng thành phố hiện đại.

Ông Trần Trung Hậu, Chủ tịch UBND P.Hương Trà, nhấn mạnh rằng rừng sưa không chỉ là tài sản thiên nhiên mà còn là "linh hồn" của địa phương. "Chúng tôi xác định việc bảo tồn rừng sưa là nhiệm vụ lâu dài, không chỉ để giữ cây mà còn để giữ ký ức và bản sắc văn hóa. Trong thời gian tới, phường sẽ tăng cường các biện pháp quản lý, chăm sóc, đồng thời đẩy mạnh giáo dục cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ", ông Hậu nói.

Từ năm 2017, lễ hội hoa sưa đã được tổ chức và thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm. Riêng năm 2026, lễ hội Sắc sưa Hương Trà - Đà Nẵng diễn ra từ ngày 3 - 17.4, với nhiều hoạt động phong phú, góp phần quảng bá hình ảnh Hương Trà đến với du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi được TP.Đà Nẵng quan tâm hỗ trợ, hướng đến nâng tầm trở thành lễ hội cấp TP từ năm 2027. Đây là sự kiện văn hóa thường niên, định hướng phát triển du lịch bền vững, gắn bảo tồn di sản với phát triển KT-XH.

Chủ tịch UBND P.Hương Trà cho hay việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển là bài toán không dễ, nhưng Hương Trà đang từng bước tìm được hướng đi phù hợp. Rừng sưa không bị khai thác mà được "kích hoạt" giá trị thông qua du lịch sinh thái, giáo dục và văn hóa. Trong tương lai, nơi đây có thể trở thành điểm đến đặc trưng, nơi du khách tham quan, hiểu về lịch sử và trải nghiệm đời sống làng quê.

"Từ những cành cây được cắm xuống để giữ đất, qua hàng trăm năm đã hình thành nên một hệ sinh thái hoàn chỉnh, gắn bó mật thiết với con người. Hơn cả một khu rừng, đó là ký ức, là văn hóa, là niềm tin, một phần không thể thiếu trong bản sắc của Hương Trà", ông Hậu nhấn mạnh.