Những nhà thờ độc đáo: Nơi lưu giữ trang rửa tội của thi sĩ Hàn Mặc Tử

Giữa khu dân cư ven vịnh Đà Nẵng, giáo xứ Tam Tòa hôm nay là một cộng đoàn Công giáo có tuổi đời hơn 70 năm của TP.Đà Nẵng. Nơi đây vốn được hình thành từ một cuộc di cư lớn của giáo dân Tam Tòa quê gốc Đồng Hới (nay thuộc P.Đồng Hới, Quảng Trị) sau Hiệp định Geneva 1954.

Theo tư liệu giáo xứ, Tam Tòa cổ vốn nằm bên bờ sông Nhật Lệ. Nhà thờ Tam Tòa tại đây được xây dựng năm 1887, mang phong cách kiến trúc chịu ảnh hưởng từ các nhà thờ Bồ Đào Nha, từng được xem là một trong những công trình tôn giáo đẹp của miền Trung thời bấy giờ. Đến năm 1940, nhà thờ được trùng tu và mở rộng, trở thành trung tâm sinh hoạt của cộng đoàn Công giáo địa phương.

Tuy nhiên, chiến tranh đã khiến công trình bị tàn phá nặng nề. Sau nhiều đợt bom đạn, nhà thờ gần như sụp đổ, hiện chỉ còn lại tháp chuông và một số bức tường đá trơ trọi...

Sau năm 1954, phần lớn giáo dân Tam Tòa rời quê bằng đường biển để vào Nam. Họ cập bến tại vùng ven vịnh của Đà Nẵng, rồi lập nên cộng đoàn mới tại khu vực Tam Thuận (thuộc P.Thanh Khê ngày nay). Giáo xứ được giữ nguyên tên Tam Tòa như một cách gìn giữ ký ức quê gốc.

Ngay từ những ngày đầu, giáo dân tổ chức lại đời sống cộng đoàn theo nghề nghiệp truyền thống, chia thành các giáo khóm, như Phú Thọ, Tân Mỹ, Ngư Nghệ và Kẻ Sen. Ngày 8.12.1954, giáo xứ tổ chức lễ bổn mạng đầu tiên và khánh thành nhà thờ mới tại Đà Nẵng. Trải qua hơn 70 năm, hiện giáo xứ Tam Tòa Đà Nẵng có hơn 3.000 giáo dân thuộc hơn 1.000 gia đình, chia thành nhiều giáo họ và đóng góp nhiều ơn gọi linh mục, tu sĩ cho giáo hội.

Trong khi đó, tại Quảng Bình cũ, một nhà thờ Tam Tòa mới đã được xây dựng ở đường Phạm Văn Đồng, cách di tích Tam Tòa cổ khoảng 3 km. Công trình khởi công năm 2016 và được cung hiến ngày 12.8.2023. Nhà thờ mới có khuôn viên khoảng 2.000 m², nổi bật với kiến trúc lấy cảm hứng từ các nhà thờ châu Âu cổ điển nhưng được thiết kế theo phong cách hiện đại. Trong khuôn viên nhà thờ còn có tượng thi sĩ Hàn Mặc Tử, như một dấu ấn văn hóa gắn với vùng đất Tam Tòa.

TRANG TƯ LIỆU GHI TÊN THÁNH CỦA HÀN MẶC TỬ

Linh mục Gioan Nguyễn Văn Hoan, phụ trách giáo xứ Tam Tòa tại Đà Nẵng, cho biết trong cuộc di dân vào năm 1954, giáo dân thuộc giáo xứ Tam Tòa ở Đồng Hới đã mang theo nhiều vật dụng tôn giáo như ảnh, bàn thờ, tượng Đức Mẹ, thánh giá... Trong đó có cuốn sổ rửa tội cho những sinh linh mới chào đời từ ngày 3.4.1905 - 22.12.1914. "Cuốn sổ này thuộc bộ hồ sơ của giáo xứ Tam Tòa trước đây và được giáo dân mang theo khi rời quê vào Đà Nẵng. Đặc biệt, trong cuốn sổ này có trang tư liệu ghi nội dung lễ rửa tội cho Nguyễn Trọng Trí, tên thật của thi sĩ Hàn Mặc Tử", linh mục Hoan bật mí.

Trang sổ mang số thứ tự 437 (440), ghi bằng tiếng Latin theo mẫu hành chính của Giáo hội Công giáo đầu thế kỷ 20. Nội dung cho biết: "Anno Domini 1912, die 28 mensis Septembris…", tức ngày 28.9.1912, tại nhà thờ xứ Tam Tòa, một trẻ sơ sinh được cử hành bí tích rửa tội. Đứa trẻ sinh "ngày 22 cùng tháng", là con của Vincent (thầy Toan) và Maria Duy, thuộc giáo dân Tam Tòa. Sau nghi thức, linh mục truyền giáo Josephus Peinado ghi rõ "Impositum est nomen Franciscus" - đứa trẻ được đặt tên thánh Phanxicô (Franciscus). Người đỡ đầu là Phanxicô thầy Thông Hải, cũng thuộc cùng xứ đạo.

Tư liệu này không chỉ xác nhận ngày sinh 22.9.1912 và tên thánh Phanxicô của Nguyễn Trọng Trí mà còn cho thấy bối cảnh Công giáo của gia đình nhà thơ trước khi ông trở thành Hàn Mặc Tử, một trong những thi sĩ lớn nhất của thi ca Việt Nam hiện đại.

Trang tư liệu đặc biệt này góp phần xác nhận và củng cố dữ kiện về tên thánh của thi sĩ Hàn Mặc Tử, vốn từng gây nhiều tranh luận trong một số tài liệu trước đây. Điều đáng kinh ngạc hơn, cuốn sổ giáo xứ chứa trang ghi chép ấy đã sống sót qua hơn một thế kỷ biến động bởi chiến tranh, di cư, tàn phá của thời gian và cả sự mất mát của nhiều tài liệu giáo xứ cũ. Tính từ năm lập sổ 1905 đến nay, trang tư liệu ấy đã tồn tại hơn 120 năm như một chứng tích lịch sử không chỉ ghi dấu khoảnh khắc đầu đời của một thi sĩ lớn của phong trào Thơ Mới mà còn phản ánh ký ức tôn giáo và văn hóa của một cộng đoàn Công giáo miền Trung qua nhiều biến cố thế kỷ. (còn tiếp)

ẢNH: HOÀNG SƠN

ẢNH: HOÀNG SƠN