Toàn cảnh di tích điện Voi Ré tại phường Thủy Xuân, thành phố Huế ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Tương truyền, trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, một con voi chiến vì quá đau buồn trước cái chết của vị chủ tướng Đàng Trong đã chạy từ chiến trường về khu vực thôn Trường Đá. Tại đây, nó rống lên một tiếng vang trời rồi gục xuống, trút hơi thở cuối cùng.
Cảm động trước nghĩa cử này, người dân địa phương đã an táng và xây mộ cho nó, gọi là mộ Voi Ré. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long (vị vua đầu tiên của triều Nguyễn) đã cho xây dựng miếu Long Châu để thờ các vị thần bảo vệ và 4 con voi chiến có công trạng lớn nhất của triều đình, phong tước hiệu Đô đốc cho chúng.
Theo ghi của PV Thanh Niên ngày 7.4, trong khi Miếu Long Châu - công trình chính của di tích - đã được tu bổ khang trang, thì các hạng mục phụ trợ xung quanh lại đang xuống nghiêm trọng.
Miếu Long Châu, hạng mục chính của di tích, đã được tu bổ hoàn thiện ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Hệ thống mái ngói liệt của miếu Long Châu nhìn từ trên cao ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Cụ thể, hệ thống Đông Phối điện và Tây Phối điện, nơi đặt án thờ các con voi chiến, hiện phải lợp tạm mái tôn để che chắn do phần ngói liệt nguyên bản đã hư hỏng hoàn toàn. Phía trước 2 ngôi điện này là miếu Tượng, đặt 2 tượng voi đá bị mất phần ngà.
Ở phía ngoài, cổng tam quan của điện Voi Ré, công trình kiến trúc xây bằng gạch vồ tinh xảo, cũng bị hư hại nặng. Hệ thống ngói liệt trên mái vỡ nát. Ba chữ "Nghiễm Nhược Lâm" khảm bằng sành sứ - điểm nhấn nghệ thuật trên cổng - cũng không còn nguyên vẹn.
Hệ thống tường thành bao quanh miếu Long Châu và các cổng phụ hai bên cũng lâm vào tình trạng đổ sập, chưa được trùng tu.
Cổng tam quan với kiến trúc gạch vồ đang trong tình trạng hư hỏng nặng ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Vết nứt trên cổng tam quan ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Đông Phối và Tây Phối điện hiện được lợp tạm bằng mái tôn để bảo vệ cấu kiện gỗ
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Tượng voi đá tại miếu Tượng xuống cấp do tác động của thời gian
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Bức bình phong Long mã án ngữ phía trước lối vào miếu Long Châu
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Một đoạn tường thành bao quanh di tích bị đổ sập
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Một số đoạn tường thành bao quanh điện Voi Ré bị nghiêng
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Cổng phụ đi vào khu vực chính của điện Voi Ré cũng lâm vào cảnh hoang tàn
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Điện Voi Ré nằm cách di tích Hổ Quyền (hình tròn) 400 m, phía trước có hồ nước rộng làm minh đường và tăng thêm giá trị mỹ học cho công trình
ẢNH: LÊ HOÀI NHÂN
Theo Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, hạng mục miếu Long Châu đã được đầu tư tu bổ, phục hồi với tổng kinh phí hơn 14,3 tỉ đồng trong giai đoạn 2017 - 2019. Công trình này được thực hiện bài bản từ việc tu bổ hệ móng, lát gạch Bát Tràng, phục hồi khung gỗ sơn son đến lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy. Kiểm tra vào cuối tháng 3.2026 cho thấy hạng mục này vẫn đang trong tình trạng ổn định và được bảo trì định kỳ.
Tuy nhiên, đối với các hạng mục như Đông Phối điện, Tây Phối điện và tường thành, đại diện Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế cho rằng tình trạng xuống cấp đã xuất hiện từ lâu, không phải mới phát sinh sau khi tu bổ miếu Long Châu. Hiện tại, đơn vị này đang duy trì công tác kiểm tra thường xuyên và triển khai các biện pháp gia cố tạm thời để hạn chế hư hỏng nặng thêm.
Thời gian tới, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế sẽ nghiên cứu để tham mưu, đưa các hạng mục còn lại vào danh mục tu bổ theo từng giai đoạn nhằm trả lại vẻ đẹp toàn diện cho di tích.
