Dấu tích chùa đá Champa trong ngôi chùa hơn 300 tuổi ở Quảng Trị

Theo đại đức Thích Nguyên Chính, trụ trì chùa Bình Trung, ngôi chùa này được xây dựng trên nền của một ngôi chùa đá cổ thuộc nền văn hóa Champa và có tên là Bão Đông.

"Có thể nói chùa Bão Đông chính là tiền thân của chùa Bình Trung ngày nay, xây dựng trên nền móng của chùa Bão Đông. Không ai xác định rõ được chùa Bão Đông được xây dựng khi nào, có thông tin từ thế kỷ thứ 2 hoặc thế kỷ thứ 5 nhưng chắc rằng chùa Bão Đông có trước sự kiện Huyền Trân công chúa được gả cho cho vua Chăm Chế Mân", đại đức Thích Nguyên Chính nói.

Huyền Trân công chúa được gả cho vua Chế Mân vào năm 1306.

Đến nay, các phiến đá lớn được cho là để sử dụng làm tường, cột trụ của chùa Bão Đông vẫn còn sót lại trong khuôn viên chùa Bình Trung. Có những phiến đá khắc hoa văn và ngôn ngữ của người Chăm, một tư liệu, vết tích rất giá trị cho công tác khảo cổ.

Theo sử sách, năm 1703, danh nhân Trần Đình Ân (một người sinh ra tại làng Hà Trung, làm quan dưới thời chúa Nguyễn) trở về quê và cho sửa sang, xây dựng một ngôi chùa mới trên nền của chùa Bão Đông và sau đó đổi tên thành chùa Bình Trung. 

"Trong những năm tháng chiến tranh, chùa Bình Trung bị tàn phá. Sau năm 1975, dân làng lập ra một niệm phật đường có tên Hà Trung. Đến năm 1996, thiền sư Thích Nhất Hạnh phát tâm cho xây dựng lại chùa Bình Trung mới và tồn tại đến ngày nay. Ngôi làng này cũng chính là quê ngoại của thiền sư Thích Nhất Hạnh", đại đức Thích Nguyên Chính nói.

Năm 2016, đại đức Thích Nguyên Chính khi cho xây dựng thêm các hạng mục trong chùa đã khai quật, phát hiện thêm nhiều vết tích chùa Bão Đông cũ. 

Ngoài ra, khuôn viên chùa hiện còn có một tấm bia được danh nhân Trần Đình Ân cho xây dựng có nội dung bài thơ và tựa do chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng cho ông trước khi từ chức về quê. Tấm bia có tên gọi "Tứ công thần bia", hàm ý ông là vị công thần qua 4 đời chúa Nguyễn.

Sau khi mất, danh nhân Trần Đình Ân được an nghỉ tại quê nhà, lăng mộ của ông cách chùa Bình Trung khoảng 2 km. Năm 1991, di tích chùa Bão Đông và lăng mộ Trần Đình Ân được xếp hạng di tích cấp quốc gia. 

Lăng mộ của Trần Đình Ân còn được gọi là "Lăng Lâu" bởi kiến trúc được xây dựng với 2 tầng với tổng thể gồm có cổng lăng, thành ngoài, bình phong, vòng uynh, bái lăng và cuối cùng là nhà mồ.