Việt Nam xác lập 10 nhóm công nghệ chiến lược

Điểm đáng chú ý là danh mục lần này mang tư duy tiếp cận khá rộng, trải dài từ công nghệ số, sinh học, vật liệu mới cho tới hàng không vũ trụ, biển sâu và lượng tử. Điều đó cho thấy Việt Nam không chỉ hướng tới mục tiêu “bắt kịp” xu thế công nghệ toàn cầu mà còn đặt kỳ vọng tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao trong tương lai.

AI, bán dẫn và dữ liệu số trở thành “trục lõi” của nền kinh tế mới

Trong 10 nhóm công nghệ chiến lược được xác lập, công nghệ số được xem là nhóm trung tâm với hàng loạt lĩnh vực nền tảng như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối.

Việc đặt AI và dữ liệu số ở vị trí trung tâm phản ánh khá rõ định hướng phát triển kinh tế số của Việt Nam trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là công nghệ phục vụ chuyển đổi số đơn thuần, mà đang trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế hiện đại, tác động trực tiếp tới năng suất lao động, quản trị doanh nghiệp, dịch vụ công và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đáng chú ý, trong danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, Chính phủ đã đưa vào nhiều sản phẩm AI mang tính ứng dụng cao như mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành hay AI camera xử lý tại biên. Điều này cho thấy định hướng phát triển AI của Việt Nam không chỉ dừng ở nghiên cứu công nghệ nền mà đã bắt đầu chuyển sang giai đoạn thương mại hóa và ứng dụng thực tiễn.

Trong bối cảnh AI đang tái định hình nhiều ngành kinh tế, việc ưu tiên phát triển mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm tạo ra hệ sinh thái AI phù hợp với đặc thù ngôn ngữ, dữ liệu và nhu cầu trong nước. Đây cũng là nền tảng để thúc đẩy các dịch vụ số “Make in Vietnam”, từ hành chính công, tài chính, giáo dục cho tới y tế và thương mại điện tử.

Cùng với AI, công nghệ chip bán dẫn tiếp tục được xác định là một trong những lĩnh vực chiến lược then chốt. Không chỉ dừng ở định hướng phát triển chip chuyên dụng, danh mục còn thể hiện mục tiêu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp bán dẫn toàn cầu – lĩnh vực đang trở thành “điểm nóng” cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn.

Ở góc độ kinh tế, việc ưu tiên bán dẫn và công nghệ số được xem là tín hiệu mạnh mẽ nhằm thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ gia công, lắp ráp sang sáng tạo và làm chủ công nghệ.

Không dừng lại ở công nghệ số, danh mục cũng đặt trọng tâm vào hạ tầng kết nối tương lai với công nghệ mạng di động thế hệ sau và hệ thống 5G/5G-Advanced. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát triển nhà máy thông minh, logistics thông minh, đô thị thông minh và các mô hình sản xuất mới dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Một điểm đáng chú ý khác là robot công nghiệp và nền tảng sản xuất thông minh đã được đưa vào nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược có khả năng tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế. Điều này phản ánh xu hướng chuyển đổi mạnh mẽ của ngành sản xuất Việt Nam trong bối cảnh chi phí lao động tăng lên và yêu cầu về năng suất, chất lượng ngày càng cao.

Hướng tới tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh dài hạn

Nếu nhóm công nghệ số đóng vai trò động lực tăng trưởng trước mắt, thì nhóm công nghệ nền tảng cho tương lai trong Quyết định lần này lại cho thấy tầm nhìn dài hạn hơn về tự chủ công nghệ và an ninh chiến lược.

Đáng chú ý nhất là việc các công nghệ lượng tử được đưa vào danh mục ưu tiên, bao gồm truyền thông lượng tử, tính toán lượng tử và cảm biến lượng tử. Dù còn ở giai đoạn đầu trên thế giới, đây được xem là lĩnh vực có khả năng tạo ra bước nhảy vọt về năng lực tính toán, bảo mật và xử lý dữ liệu trong tương lai.

Bên cạnh đó, các công nghệ liên quan tới khai thác và chế biến sâu khoáng sản, dầu khí, đất hiếm hay công nghệ thăm dò biển sâu, năng lượng ngoài khơi cũng được đưa vào nhóm chiến lược. Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và cạnh tranh nguồn tài nguyên ngày càng gay gắt, việc ưu tiên các công nghệ này cho thấy Việt Nam đang hướng tới nâng cao giá trị khai thác tài nguyên thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

Ở lĩnh vực năng lượng, nhiều sản phẩm mang tính xu hướng toàn cầu cũng đã xuất hiện trong danh mục như hệ thống hydrogen xanh, hệ thống thu giữ và lưu trữ carbon, pin và hệ thống tích trữ năng lượng tích hợp (BESS). Đây đều là các công nghệ được xem là nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế carbon thấp trong tương lai.

Đặc biệt, sự xuất hiện của lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) cho thấy định hướng tiếp cận các giải pháp năng lượng thế hệ mới có quy mô linh hoạt, an toàn cao và phù hợp hơn với nhu cầu phát triển dài hạn.

Ở lĩnh vực không gian, vệ tinh và chùm vệ tinh quỹ đạo thấp quan sát Trái đất cũng được đưa vào nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược. Đây là công nghệ có ý nghĩa quan trọng trong quản lý tài nguyên, giám sát thiên tai, phát triển hạ tầng số và bảo đảm an ninh quốc gia.

Trong khi đó, nền tảng công nghiệp và hệ thống tích hợp cho đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị được xem là bước chuẩn bị công nghệ cho giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn trong tương lai. Việc đưa lĩnh vực này vào danh mục chiến lược cũng cho thấy tư duy phát triển hạ tầng không chỉ dừng ở xây dựng công trình, mà còn hướng tới làm chủ công nghệ vận hành và hệ sinh thái công nghiệp đi kèm.

Điểm cốt lõi của Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg không chỉ nằm ở việc liệt kê các công nghệ ưu tiên, mà quan trọng hơn là định hình hướng đi cho chiến lược phát triển quốc gia dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp, việc tập trung nguồn lực cho công nghệ lõi, công nghệ nền tảng và các sản phẩm chiến lược được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là bước đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và tạo nền tảng cho vị thế cạnh tranh dài hạn của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế số và công nghiệp tương lai.