TP HCM thực hiện đồng bộ ba trụ cột để chuyển đổi giao thông xanh bền vững

Thực hiện đồng bộ ba trụ cột

Theo TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP HCM, giao thông xanh là một hệ sinh thái hội tụ nhiều yếu tố, bao gồm: chính sách - công nghệ - quy hoạch. Nếu thiếu một trong ba trụ cột này, quá trình chuyển đổi sẽ khó có thể triển khai hiệu quả và bền vững.

“Kế hoạch thực hiện chương trình giao thông xanh không thể dừng ở khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động rõ ràng, có kiểm soát, có lộ trình và có cơ chế giám sát thực thi” ông Thuận nhấn mạnh.

Cũng theo ông Thuận, nhìn nhận ở mặt tích có thể thấy, hiện nay TP HCM đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp cho lộ trình chuyển đổi xanh. Trong đó, nổi bật là vấn đề về hạ tầng. Hiện TP HCM đang phủ sóng hệ thống xe buýt điện, năng lượng xanh, hệ thống xe đạp đô thị và đầu tư thêm nhiều tuyến metro. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng phục vụ cho giao thông xanh cũng đang được mở rộng. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh cho giao thông công cộng và xe cá nhân cũng đang được xây dựng một cách quyết liệt. Đây chính là nhưengx điểm nổi bật mà TP HCM đã và đang triển khai.

Song, để việc chuyển đổi xanh đạt được kỳ vọng, ông Thuận cho rằng, quá trình chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm của chính quyền và người dân, mà còn là trách nhiệm, sự hưởng ứng cao của cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt, các nhà sản xuất xe máy, ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch cần chủ động đổi mới công nghệ, áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại nhằm giảm phát thải CO₂. Đây không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là điều kiện để phát triển trong xu thế phát triển mới. Đối với doanh nghiệp xe điện, bài toán cốt lõi là cần ứng dụng công nghệ để hạ giá thành sản xuất và đặc biệt là giảm chi phí đổi hoặc thay pin. Khi chi phí vận hành thực sự cạnh tranh, người dân sẽ nhìn thấy lợi ích cụ thể và quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra tự nhiên hơn.

"Cần đồng bộ: chính sách - quy hoạch - công nghệ. Bởi, một khi chúng ta thực hiện cùng lúc, cùng lộ trình triển khai, kiểm soát đồng bộ, lựa chọn của người dân sẽ thuận theo tự nhiên, theo hướng mang lại lợi ích lâu dài, ưu tiên sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng sống", ông Thuận nói.

Tuy nhiên, ông Thuận cũng thẳng thắn nhìn nhận, hạ tầng giao thông sẽ không bao giờ đủ nếu không kiểm soát được sự gia tăng của xe cá nhân. Đặc biệt trong bối cảnh phương tiện ngày càng dễ mua, nếu chỉ mở rộng đường mà không quản lý xe cá nhân thì tình trạng ùn tắc, ô nhiễm sẽ vẫn tiếp diễn mãi.

"Khi chúng ta nói về chuyển đổi xanh, nhiều người lầm tưởng chỉ cần thay xe xăng bằng xe điện là xong. Thực tế, nếu 10 triệu chiếc xe máy xăng chuyển thành 10 triệu chiếc xe máy điện, đường phố vẫn sẽ nghẹt thở như cũ. Vì vậy, để giải quyết kẹt xe trong lộ trình xanh, chúng ta cần thay đổi phương thức di chuyển chứ không chỉ là nhiên liệu di chuyển", TS Phạm Viết Thuận nói.

Cần xây dựng các chính sách ưu tiên

Nhìn nhận về tầm quan trọng trong lộ trình chuyển đổi xanh, ông Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP HCM, cho rằng việc tăng cường kiểm tra tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô (bắt đầu từ 1/3/2026) và lộ trình áp dụng với xe 2 - 3 bánh gắn máy (dự kiến từ 1/7/2027) sẽ tạo tác động đáng kể đến quá trình chuyển đổi xanh.

“Các quy định này không chỉ mang ý nghĩa quản lý môi trường mà còn là "đòn bẩy", buộc các xe phát thải cao, gây ô nhiễm phải từng bước bị thay thế. Khi tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ, chi phí tuân thủ tăng lên, xu hướng chuyển sang xe điện, xe sử dụng năng lượng xanh sẽ diễn ra nhanh hơn, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững”, ông Tính nhận định.

Cũng theo ông Tính, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế xanh là xu thế tất yếu, là lựa chọn chiến lược của quốc gia. Từ các cơ chế đặc thù của nghị quyết 98, TP HCM đang có nhiều cơ hội để đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi xanh, đặc biệt là xây dựng các chính sách ưu tiên cho chương trình chuyển đổi từ xe xăng sang xe sử dụng điện, năng lượng xanh.

“Để lộ trình chuyển đổi xanh hiệu quả, bền vững, UBND TP HCM cần sớm trình HĐND TP HCM thông qua và ban hành ngay các chính sách hỗ trợ, chuyển đổi phương tiện, xây dựng trạm sạc. Song song đó, cần có cơ chế hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp thông qua các chính sách cụ thể, như: cho vay lãi suất thấp, kéo dài thời gian vay, hỗ trợ quỹ đất phát triển trạm sạc và bến bãi đỗ xe. Chỉ khi có cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp giảm được chi phí đầu tư, quá trình chuyển đổi xanh mới có thể đạt được các mục tiêu như kỳ vọng”, ông Tính đề xuất.

Thông tin ở góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, ông Hoàng Vũ Thảnh - quyền Giám đốc Sở Tài chính TP HCM, cho biết trong lộ trình kiểm soát khí thải và từng bước loại bỏ các phương tiện phát thải cao, hiện Sở Tài chính đang tham mưu cơ chế tài chính dựa trên Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, Luật Bảo vệ môi trường 2020 cùng các nghị quyết đặc thù mà Quốc hội dành cho TP HCM.

“Trọng tâm là xây dựng các chính sách hỗ trợ theo từng nhóm đối tượng. Trong đó có hỗ trợ trực tiếp, hỗ trợ tín dụng với lãi suất ưu đãi, cũng như các chính sách giảm chi phí hành chính, phí và lệ phí trong phạm vi thẩm quyền. Bên cạnh đó, Sở Tài chính sẽ thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối ngân sách cho các đề án, chương trình sử dụng ngân sách; thiết kế các cơ chế tài chính như hỗ trợ trực tiếp, hỗ trợ lãi suất, trợ giá dịch vụ công hoặc hợp tác công tư (PPP)”, ông Thảnh thông tin.