Cải cách đánh giá để doanh nghiệp SME tiếp cận vốn dễ hơn

Thiếu mô hình phù hợp

Theo đánh giá của ông Tô Hoài Nam, các doanh nghiệp SME đang phục hồi nhưng sức còn yếu, chưa tạo bứt phá tăng trưởng. Tình trạng này, theo phân tích, trước hết bắt nguồn từ nội tại doanh nghiệp rất mỏng như vốn, quy mô, thị trường… Khi điều kiện thị trường không thuận lợi, yếu điểm này càng bộc lộ rõ.

Trong khi đó, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp SME có nhưng chưa thẩm thấu sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Một số thủ tục hành chính, quy định, doanh nghiệp chưa đáp ứng nên không tiếp cận được sự hỗ trợ. Vì vậy, dù vai trò và trách nhiệm lớn nhưng đến nay nguồn lực hỗ trợ cho doanh nghiệp SME chưa tương xứng, hệ sinh thái hỗ trợ chưa phù hợp với quy mô.

Phân tích cụ thể hơn về khả năng tiếp cận tín dụng - một trong những bất cập lớn giữa doanh nghiệp SME và các tổ chức tài chính, ông Tô Hoài Nam đề cập đến tiêu chuẩn của ngân hàng chủ yếu thiết kế cho doanh nghiệp lớn, áp cho doanh nghiệp SME chưa phù hợp.

Thứ nhất, tài sản đảm bảo của doanh nghiệp SME, nhất là doanh nghiệp sản xuất không phải không có. Tuy vậy, tài sản này hình thành trên nhà xưởng thuê, máy móc, hàng hoá, đơn hàng, dòng tiền.

Thứ hai, báo cáo tài chính chưa minh bạch. Thực tế khiến doanh nghiệp SME không đáp ứng tiêu chuẩn cho vay của tổ chức tín dụng.

Ông Tô Hoài Nam đề cập đến đặc thù của doanh nghiệp SME vốn có quy mô nhỏ, điều hành theo mô hình gia đình, kế toán chủ yếu đáp ứng yêu cầu thuế. Trong khi theo chuẩn ngân hàng, ngoài đáp ứng yêu cầu thuế còn đáp ứng yêu cầu quản trị. Điều này tạo nên độ chênh khiến dữ liệu lịch sử của doanh nghiệp SME không đáp ứng chuẩn ngân hàng.

Tuy vậy, đại diện lãnh đạo Hiệp hội nhấn mạnh thêm: Doanh nghiệp SME có tính linh hoạt, ứng biến nhanh, vận hành theo dòng tiền và quay vòng vốn nhanh. Không nhìn thấu đặc thù này, nếu căn cứ vào bảng cân đối tài chính, lịch sử dữ liệu dòng tiền… có thể đánh giá không hết tính khả thi phương án kinh doanh của doanh nghiệp.

Chưa kể đến yếu tố tâm lý thị trường, nhiều tổ chức tín dụng có xu hướng thận trọng giải quyết hồ sơ cho doanh nghiệp SME vay vốn do e ngại rủi ro cao.

Chuyển từ tài sản thế chấp sang dữ liệu và dòng tiền

Với 80% doanh nghiệp SME chưa tiếp cận vốn vay ngân hàng, theo ông Tô Hoài Nam chính là dư địa tăng trưởng cho ngân hàng. Để hai bên cung cầu gặp nhau, cần sự chủ động thay đổi theo hướng tích cực hơn từ cả doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.

Trước hết, doanh nghiệp nhận thấy cần phải có chuyển biến mới tiếp cận được vốn, nhất là đáp ứng yêu cầu quản trị, minh bạch tài chính, kinh doanh bài bản. Song, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, đây là vấn đề không dễ dàng, không chỉ cần lý trí mà liên quan đến năng lực quản trị, chi phí tuân thủ.

Để thay đổi nhanh là khó khả thi bởi cần nguồn lực đầu tư cho chuyển đổi số, đào tạo và tuyển dụng nhân sự… Bên cạnh đó là yếu tố tâm lý, e ngại minh bạch do áp lực thuế, chi phí lớn. Trong khi những thay đổi lớn trên chưa chắc đã là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp SME có thể tiếp cận dễ dàng các nguồn lực khác.

Tháo gỡ vướng mắc này, từ góc nhìn chính sách, ông Tô Hoài Nam nhấn mạnh đến việc cần thiết của hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp SME như ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, minh bạch dữ liệu hoạt động…. Trên cơ sở đó, thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá tín dụng, chuyển trọng tâm từ tài sản thế chấp sang dòng tiền và dữ liệu hoạt động kinh doanh. Đây là hướng phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng, thuận lợi hơn.

Cùng với đó, cần tái cơ cấu, tối ưu hoạt động hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp trên cơ sở xây dựng cơ chế phối hợp giữa các đầu mối cấp vốn cho doanh nghiệp (quỹ hỗ trợ, ngân hàng, tổ chức tín dụng) đơn giản thủ tục tiếp cận để tránh lãnh phí, dàn trải nguồn lực vừa đưa dòng vốn trúng đích.