Nâng ngưỡng miễn thuế, khoan thư sức dân

Tin vui cho hơn 2,5 triệu hộ kinh doanh

Tại Kỳ họp thứ nhất vừa qua, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật: Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Thay vì “chốt cứng” ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế với cá nhân, hộ kinh doanh thì nay Quốc hội giao Chính phủ quyền điều chỉnh ngưỡng này.

Để cụ thể hoá chính sách này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 141 chính thức nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm.

Gia đình chị Võ Thị Út, một chủ hộ kinh doanh tại TP Hồ Chí Minh có nguồn thu nhập duy nhất từ quán cơm nhỏ, với doanh thu khoảng 600-700 triệu đồng/năm. Doanh thu là vậy, nhưng lợi nhuận thực tế lại thấp do chi phí nguyên vật liệu cao.

Trong bối cảnh thị trường nhiều khó khăn, gia đình chị Út là một trong 2,5 triệu cá nhân, hộ kinh doanh đã đón nhận một tin vui khi không còn nằm trong danh sách phải chịu thuế.

Theo số liệu của Cục Thuế, hiện cả nước có khoảng 3,1 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 80% hộ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm. Điều này đồng nghĩa với việc hơn 2,5 triệu cá nhân, hộ kinh doanh thuộc diện không phải nộp thuế theo ngưỡng thuế mới.

Không dừng lại ở 2,5 triệu cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng, các cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu trên ngưỡng này cũng hưởng lợi đáng kể từ chính sách mới.

Cửa hàng của bà Lan – tiểu thương chợ Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh có doanh thu hơn 1 tỷ đồng/năm có tỷ suất lợi nhuận khoảng 10 – 15%. Với đặc điểm kinh doanh nông sản, lợi nhuận không cao, bà Lan cho rằng, nếu miễn thuế đến 1 tỷ đồng chỉ phải đóng phần vượt lên cũng đã hỗ trợ rất nhiều cho những hộ kinh doanh như bà.

“Bán qua ngưỡng 1 tỷ đồng mình đóng thuế cho Nhà nước cũng hợp lý. Nhiều khi số lời ít nhưng không phải chi phí tiền thuế nhiều thì cũng đỡ”, bà Lan cho biết.

Lợi ích hài hoà, rủi ro chia sẻ

Phân tích về ngưỡng 1 tỷ đồng/năm, các chuyên gia đánh giá việc nâng lên ngưỡng thuế mới, các chuyên gia đánh giá, ngưỡng thuế mới là tương đối phù hợp với mặt bằng thu nhập và chi phí hiện nay của hộ kinh doanh. Bà Lê Yến – Giám đốc Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Tư vấn thuế Hà Nội cho biết, nếu chia 1 tỷ đồng doanh thu theo tháng sẽ rơi vào khoảng 83 triệu/tháng, tương đương khoảng 2,7 triệu/ngày. Những hộ thuộc ngưỡng doanh thu này thường là những hộ dân sinh, nhỏ lẻ mang tính chất an sinh.

Theo bà Yến, với ngưỡng chịu thuế từ 500 triệu đồng/năm trước đây phần nào đã gây áp lực tâm lý cũng như gánh nặng cho nhiều hộ kinh doanh. Ngưỡng chịu thuế này cũng phần nào gián tiếp khiến giá cả tiêu dùng, giá cả sinh hoạt tăng lên.

“Việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng/năm lên rất phù hợp, thiết thực và kịp thời. Các hộ kinh doanh cảm nhận được sự chia sẻ của Chính phủ cũng như ngành Thuế. Đây không chỉ là việc miễn thuế mà còn thể hiện tư duy của Nhà nước cũng như Chính phủ là nuôi dưỡng nguồn thu, hỗ trợ để an sinh xã hội”, bà Yến đánh giá.

Nói thêm về ngưỡng thuế mới, ông Trương Huỳnh Thắng (Phó Cục trưởng Cục Quản lý, Giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, Bộ Tài chính) cho biết, mức doanh thu 1 tỷ đồng/năm là phù hợp ở thời điểm hiện tại trên nguyên tắc lợi ích hài hoà, rủi ro chia sẻ.

“Mức 1 tỷ đồng cũng được cân nhắc trên khía cạnh tính toán chi phí tuân thủ của người nộp thuế, chi phí hành thu của cơ quan thuế thấp nhất để đảm bảo hiệu quả của chính sách. Mức doanh thu này cũng tương đồng với quy định sử dụng hoá đơn điện tử của hộ, cá nhân kinh doanh.

Chính sách cũng nhằm mục tiêu vừa hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh của các hộ, cá nhân kinh doanh cũng như tạo điều kiện chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp”, ông Thắng phân tích.

Khoan thư sức dân

Với khoảng 2,5 triệu hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng, với ngưỡng miễn thuế mới sẽ tương ứng mức giảm thu ngân sách trên 16.000 tỷ đồng so với năm 2025. Tuy nhiên, phần giảm thu trước mắt được kỳ vọng sẽ tạo dư địa để hộ kinh doanh tích lũy, mở rộng hoạt động. Khi khu vực này phát triển ổn định, nguồn thu ngân sách cũng có cơ sở được mở rộng theo hướng bền vững trong dài hạn.

“Việc nâng ngưỡng miễn thuế lên lên 1 tỷ đồng giúp hàng triệu hộ kinh doanh không phải nộp thuế. Đây chính là Khoan thư sức dân để tạo điều kiện cho họ sống tốt, sống đỡ hơn. Những người có thu nhập tốt thì nộp thuế. Chủ trương của Chính phủ, Bộ Tài chính trong lần điều chỉnh này không phải tập trung thu thuế mà để quản lý tốt hơn”, ông Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Đăng Quang cho biết.

Cùng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, với ngưỡng thuế mới thì số lượng cá nhân, hộ kinh doanh không phải chịu thuế, không phải khai thuế sẽ mở rộng ra rất lớn.

“Chúng tôi cho rằng đây là một tín hiệu thể hiện sự khoan dân, tăng cường chính sách hỗ trợ cho khu vực hộ kinh doanh”, ông Đậu Anh Tuấn cho biết.

Điểm đáng chú ý là việc nâng ngưỡng không chịu thuế cho các hộ kinh doanh được áp dụng từ 1/1/2026, đồng nghĩa với việc nhiều hộ kinh doanh đã nộp thuế trong những tháng đầu năm có thể được xem xét hoàn trả hoặc bù trừ theo quy định.

“Hiện nay đối với những hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh tự xác định có mức doanh thu năm từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng và đã kê khai thuế, thì cơ quan thuế sẽ hướng dẫn các hộ điều chỉnh lại tờ khai. Đến cuối năm mà doanh thu vẫn chưa đến 1 tỷ đồng thì sẽ thực hiện thủ tục hoàn trả tại thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính”, bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng Ban Chính sách, Thuế Quốc tế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết.

Đúng đối tượng, ngăn trục lợi

Khi nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng/năm, hàng triệu cá nhân, hộ kinh doanh được hưởng lợi song một vấn đề đặt ra là công tác quản lý và giám sát sẽ phải chặt chẽ hơn để đảm báo chính được triển khai đúng mục tiêu, đúng đối tượng và hiệu quả.

Những lo ngại này không phải không có cơ sở. Một hộ kinh doanh doanh có doanh thu khoảng 3 tỷ đồng/năm hoàn toàn có thể tách thành 3 hộ, mỗi hộ khoảng 1 tỷ đồng để tránh nghĩa vụ thuế.

Phân tích về những lo ngại này, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho biết, ngay cả ngưỡng chịu thuế 500 triệu đồng, các hộ kinh doanh cũng đã có xu hướng tách nhỏ hộ để được hưỡng miễn thuế cũng như tuân thủ thuế. Khi nâng lên 1 tỷ đồng, thậm chí 2-3 tỷ cũng sẽ có xu hướng này.

“Trong thực tế tư vấn, nhiều trường hợp đặt vấn đề tách hộ dù vẫn kinh doanh tại cùng một địa điểm, có thể cùng hoặc khác ngành nghề. Có trường hợp vợ chồng cùng sở hữu tài sản, muốn tách thành nhiều hộ để hưởng ngưỡng miễn thuế. Những tình huống này cần được xem xét dựa trên tiêu chí cốt lõi là tính độc lập trong kinh doanh”, bà Hải dẫn chứng.

Theo vị chuyên gia, một hộ kinh doanh chỉ được coi là độc lập khi bảo đảm các yếu tố như vốn, tài sản, hoạt động và trách nhiệm pháp lý riêng biệt. Nếu sử dụng chung tài sản, nguồn vốn nhưng tách thành nhiều hộ để kinh doanh, thì không đáp ứng điều kiện độc lập và có dấu hiệu vi phạm.

Cơ quan thuế có thể nhận diện các trường hợp này thông qua dữ liệu quản lý, bao gồm cơ sở dữ liệu dân cư, thông tin đăng ký kinh doanh, địa điểm kinh doanh và các nguồn dữ liệu liên quan. Khi phát hiện dấu hiệu chia tách không hợp pháp nhằm che giấu hoặc phân tán doanh thu, cơ quan chức năng có thể truy thu và xử phạt.

Tuy nhiên, bà Hải cho biết, cũng cần nhìn nhận rằng có những trường hợp tách hộ hoàn toàn hợp pháp. Vì vậy, cần rà soát và làm rõ hành lang pháp lý về hộ kinh doanh, đặc biệt là tiêu chí xác định tính độc lập, để phân định rõ đâu là hợp lệ, đâu là vi phạm.