Nghệ thuật bài trí bàn ăn kiểu Pháp: Vì sao từng chi tiết đều có quy tắc?

21:27 - 25/04/2026

Không chỉ là món ăn, bàn ăn kiểu Pháp được bài trí theo những quy tắc chặt chẽ từ dao, nĩa đến ly rượu, nhằm tạo sự trang nhã và thoải mái tối đa cho thực khách.

Chương trình Goût de France (Hương vị Pháp) được Bộ Ngoại giao Pháp tổ chức từ năm 2015 trên khắp thế giới để quảng bá về nghệ thuật ẩm thực của nước này. Năm nay, tiếp nối chuỗi sự kiện của Goût de France đã diễn ra ở nhiều quốc gia trong suốt tháng 4, Tổng lãnh sự quán Pháp tại TP.HCM vừa tổ chức các buổi thực hành tại Dinh Tổng lãnh sự để khách tham dự có thể khám phá nghệ thuật ẩm thực Pháp một cách thực tế nhất.

Nghệ thuật bài trí bàn ăn kiểu Pháp: Vì sao từng chi tiết đều có quy tắc? — Tổng lãnh sự Étienne Ranaivoson nhận định ẩm thực đóng vai trò quan trọng giúp Pháp thu hút hơn 100 triệu du khách trong năm 2025

Tổng lãnh sự Pháp Étienne Ranaivoson cho biết: "Với 102 triệu du khách trong năm 2025, Pháp tiếp tục khẳng định vị trí quốc gia thu hút nhiều khách du lịch nhất thế giới. Chúng tôi đã giữ vị trí này liên tục nhiều năm qua, và ẩm thực đã góp một phần quan trọng trong đó". Năm 2010, UNESCO đã xếp "bữa ăn kiểu Pháp" vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Sự nhìn nhận này không chỉ dành cho các món ăn, "mà còn cho toàn bộ các công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu; sự hài hòa giữa thức uống và món ăn; đến nghệ thuật bàn ăn, và các nguyên tắc khi phục vụ thực khách", theo ông Ranaivoson.

Chính vì vậy, trong các buổi thực hành tại Goût de France ở Dinh Tổng lãnh sự Pháp vừa qua, ngoài phần hướng dẫn nấu các món Pháp, còn có buổi dành riêng cho nghệ thuật bài trí bàn ăn, do chuyên gia về nhà hàng - khách sạn Gregory Philippe hướng dẫn. "Truyền thống bài trí bàn ăn của Pháp có từ thế kỷ 15, ban đầu chủ yếu là với nĩa, và đến giữa thế kỷ 17, dưới thời Vua Louis XIV thì nghệ thuật sắp xếp đĩa, dao, muỗng, nĩa thật sự thăng hoa. Vua Louis XIV đã đưa những buổi tiệc vào trung tâm của các hoạt động ngoại giao, từ đó, bữa ăn thật sự trở thành một phần trong nghệ thuật sống của người Pháp. Hoàng đế Napoléon Bonaparte đã làm cho việc bài trí thêm tinh tế với các dụng cụ bàn ăn bằng bạc", chuyên gia Philippe nhắc lại một số cột mốc.

Buổi thực hành là một cuộc "bóc tách" từng chi tiết nhỏ nhất của "bàn ăn kiểu Pháp". Những người tham gia - đa phần là các bạn trẻ - không ít lần ồ lên vừa ngạc nhiên, vừa thích thú khi nghe ông Philippe giải thích và sau đó đích thân thực hiện. Tất cả đều có nguyên tắc, dựa trên hai tiêu chí nền tảng là tính trang nhã và sự thoải mái của thực khách: "Nghệ thuật bài trí bàn ăn ít được nhắc đến vì thường được chuẩn bị trước khi tiệc bắt đầu, nhưng có đầy đủ các quy chuẩn nghiêm ngặt, để đảm bảo mọi chi tiết trên bàn đều mang lại cảm giác dễ chịu tối đa cho khách mời".

Bàn tiệc cần trang trọng, và đẹp, nên mọi dụng cụ phải được xếp thẳng hàng và cách đều nhau. Và việc đo đạc, căn chỉnh đều được làm với… lóng đầu tiên của ngón cái. Một bữa tiệc kiểu Pháp thì thường sẽ có rất nhiều món, từ khai vị, hải sản, đến món chính (thường là thịt), tráng miệng… Để thuận lợi cho việc phục vụ, dọn dẹp sau khi xong từng món thì dụng cụ của món ăn chính (dao, nĩa) sẽ được xếp vào trong cùng, dụng cụ cho món khai vị xếp ở ngoài cùng. Trên nguyên tắc, dao thường được để bên phải và nĩa bên trái vì người thuận tay phải vẫn chiếm số đông. Tuy nhiên, ông Philippe cho biết ở những nhà hàng nổi tiếng tại Pháp, phục vụ bàn sẽ để ý, nếu nhận thấy có thực khách thuận tay trái tham gia bữa tiệc thì các dụng cụ sẽ được đổi vị trí.

Tương tự với việc sắp xếp các dụng cụ của món ăn, xếp ly cũng phải theo đúng nguyên tắc, chẳng hạn, ly cho rượu Champagne nhỏ hơn ly của rượu vang nên sẽ được xếp bên ngoài, để người phục vụ khi rót rượu không bị vướng. Ghế được xếp sau cùng khi bày bàn ăn, và cũng được đặt vừa vặn ở phía mép khăn trải bàn, để khách đến có thể ngồi ngay vào bàn mà không cần điều chỉnh. Hoa trang trí ở giữa bàn được cắm giản dị, nhỏ gọn, không quá lớn để tránh che mắt thực khách không thấy được người ngồi đối diện.

Tỉ mẩn dùng ngón tay cái để kiểm tra xem dao, nĩa, muỗng, đĩa mà mình xếp đã có khoảng cách hoàn hảo hay chưa, bạn Ngô Thị Quỳnh Hương, sinh viên Trường đại học Mỹ Thuật TP.HCM nói với Thanh Niên: "Khi đọc được thông báo của Tổng lãnh sự quán Pháp về chương trình này, em đăng ký ngay và may mắn được chọn tham dự. Là sinh viên ngành mỹ thuật, em quan tâm đến mọi hình thức của nghệ thuật, nên rất muốn biết thêm về nghệ thuật bàn ăn kiểu Pháp. Nghệ thuật đến từ đời sống thường nhật, từ bữa ăn hằng ngày. Em vô cùng ấn tượng với những gì được học và thực hành, vì hiểu thêm về sự tinh tế của nền văn hóa ẩm thực Pháp và biết được những điều thú vị, như loại dụng cụ riêng dành để ăn cá, hay nĩa để ăn hàu".