Giải pháp giảm áp lực thi vào lớp 10

PHỔ CẬP THPT THEO 2 HƯỚNG

Nghị quyết số 71/2025 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ đến năm 2030, tiếp tục thực hiện phổ cập giáo dục sau tiểu học và THCS.

Luật Giáo dục hiện hành quy định cấp THPT gồm các lớp 10, 11, 12. Điều này được hiểu rằng nếu phổ cập THPT thì phải đảm bảo 100% học sinh (HS) sau lớp 9 đều được vào học lớp 10 và tốt nghiệp lớp 12 sau 3 năm. Cách hiểu này là chưa phù hợp và trên thực tế, nhiều quốc gia cũng không triển khai theo hướng đó.

Tiểu học và THCS là giai đoạn giáo dục cơ bản, bắt buộc, nhằm giáo dục toàn diện và tạo nền tảng cho sự phát triển con người. Mục tiêu của phổ cập ở giai đoạn này là đạt chuẩn về văn hóa, phẩm chất và năng lực. Chuyển sang cấp THPT là giai đoạn định hướng nghề nghiệp và phân luồng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phổ cập giáo dục cho lứa tuổi 14 - 15 (sau lớp 9) thường hướng tới 2 mục tiêu song song, tương đương và bình đẳng: phổ cập kiến thức văn hóa và phổ cập kỹ năng nghề.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Từ đó, việc phân công nguồn nhân lực lao động được thực hiện rõ ràng qua 2 hướng: Con đường nghề nghiệp đào tạo kỹ năng, tay nghề, đáp ứng nhu cầu của người học và xã hội. Con đường học thuật chuẩn bị cho HS có năng lực học tập cao tiếp tục học lên đại học.

Từ quan điểm này, điều 28, điểm C của luật Giáo dục hiện hành cần được sửa đổi theo hướng: Cấp THPT được chia thành 2 bậc học: THPT - hướng học thuật; trung học nghề - hướng đào tạo lao động có kỹ thuật, tay nghề. Như vậy, việc triển khai phổ cập THPT truyền thống sẽ tiến hành đồng thời phổ cập bậc THPT và bậc trung học nghề.

Để triển khai quan điểm phổ cập sau THCS theo luật Giáo dục sửa đổi, cần thay đổi nhận thức của HS và xã hội: Bậc trung học nghề không phải là "thấp kém", mà là sự phân công lao động tự nhiên, phù hợp năng lực, sở thích của người học. Đây là mô hình tích hợp giáo dục văn hóa phổ thông với đào tạo nghề chuyên sâu, đồng thời cho phép liên thông lên các bậc học cao hơn. Cách làm này sẽ góp phần giải quyết tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ" hay "tốt nghiệp đại học nhưng không có việc làm".

Bộ GD-ĐT cần sớm ban hành chuẩn chương trình cho bậc trung học nghề và điều chỉnh chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cho phù hợp với từng bậc học của THPT. Đặc biệt, đầu tư cơ sở vật chất cho bậc trung học nghề.

Thay vì để 100% HS cùng dồn vào cuộc đua căng thẳng vào lớp 10 như hiện nay, một bộ phận không nhỏ HS sẽ lựa chọn học bậc trung học nghề, mô hình đã phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Tác động tất yếu là giảm áp lực thi cử vào lớp 10, tạo thêm nhiều "lối ra" và con đường phát triển phù hợp, tự nhiên hơn cho HS, đồng thời bảo đảm quyền lựa chọn của người học. Khi đó, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 với áp lực nặng nề như hiện nay sẽ khép lại.

Đây là giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện bước phát triển mới của giáo dục VN và phù hợp với xu thế chung của thế giới.

Ảnh: Mỹ Quyên

KHÔNG NÊN CHỈ CÓ DUY NHẤT PHƯƠNG ÁN THI TUYỂN

Ngoài ra, cần sửa đổi quy chế tuyển sinh THPT. Đây là giải pháp trước mắt, nhằm giảm số lượng HS phải tham gia thi tuyển vào lớp 10.

Về môn thi, giữ nguyên 2 môn thi bắt buộc là toán và ngữ văn; bỏ bài thi tổ hợp, chỉ giữ lại môn thi thứ ba và giao cho các địa phương lựa chọn, công bố hằng năm. Nếu tổ chức bài thi tổ hợp, đồng nghĩa với việc lựa chọn nhiều môn học là môn thi, làm tăng đáng kể số môn phải ôn tập (có thể nhiều hơn 3 môn học).

Về phương thức tuyển sinh, nên giữ lại 2 phương thức: xét tuyển; kết hợp thi tuyển và xét tuyển.

Trong nhiều năm qua, một số tỉnh đã áp dụng phương thức xét tuyển và đạt được những kết quả tích cực. Các địa phương khác cần nghiên cứu, tham khảo để có thể áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Phương thức kết hợp có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả các tỉnh, thành phố. Theo đó, một bộ phận HS được tuyển sinh theo phương thức xét tuyển, số còn lại tham gia thi tuyển. Cách làm này sẽ giúp giảm đáng kể số lượng HS phải dự thi, từ đó kỳ thi vào lớp 10 trở nên nhẹ nhàng hơn và công tác tổ chức cũng đơn giản hóa.

Khi áp dụng phương thức xét tuyển, cần sử dụng nhiều minh chứng để đánh giá thí sinh, trong đó học bạ là hình thức phổ biến và dễ triển khai nhất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trường e ngại xét tuyển vì học bạ lớp 9 và cả cấp THCS ở một số nơi "quá đẹp". Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ công tác quản lý, giám sát chưa chặt chẽ.

Có thể khắc phục tình trạng này bằng cách: Các trường THPT tổ chức một bài kiểm tra khảo sát (2 môn) đầu năm học cho toàn bộ HS trúng tuyển. Kết quả kiểm tra được đối chiếu với điểm học bạ; nếu có sự chênh lệch quá lớn thì thông báo (nội bộ) cho giáo viên các trường THCS liên quan, để từ đó rút kinh nghiệm.

Hiện nay có tới 23 tỉnh, thành được sáp nhập từ 2 - 3 đơn vị hành chính cũ, quy mô HS lớn, chất lượng HS không đồng đều. Trong bối cảnh đó, việc áp dụng phương thức tuyển sinh kết hợp cả xét tuyển và thi tuyển là phù hợp và cấp thiết.